Het rijke kleurenpalet dat de Rolex-wijzerplaten hun glans geeft, is het resultaat van een succesvolle combinatie van verfijnde fysica, pure chemie en een buitengewoon gevoel voor esthetiek, allemaal inhouse beheerst.

In het hart van het Rolex laboratorium in Genève, dat verder een keurige grijs met witte omgeving is, zijn de kaartvormige metaalplaten met kleurrijke, grove klodders lak, nogal opvallend: ze verraden dat er een eerste poging is gedaan om een nieuwe kleur te creëren voor de enorme selectie horlogewijzerplaten.

Hoewel de technicus, zijn spatel en tubes verf vaak het startpunt vormen bij de zoektocht naar nieuwe kleuren, zijn deze kleurstalen slechts een oppervlakkige aanwijzing van een veeleisende vaardigheid en wetenschap. Het vereist namelijk zowel een goede beheersing van de allermodernste oppervlaktefysica en -chemie, als een goede beheersing van een verfpalet: een combinatie van creatieve flair en, in toenemende mate, van hypermoderne technologie, waarbij echter het blote oog uiteindelijk zal bepalen met welke kleur een Rolex-wijzerplaat gesierd zal worden.

Bij Rolex is de alchemie van wijzerplaatkleuren gebaseerd op zowel eeuwenoude technieken als op de wetenschap van de 21e eeuw: van het klassieke emailleren of lakken tot galvaniseren, een zeer geavanceerde dunne-filmlaagtechnologie met plasmabranders of elektronenstralen om de wijzerplaat te coaten. Hierdoor zijn enorm veel wijzerplaatkleuren mogelijk: elke complexere techniek geeft een rijkere finish aan het koperen schijfje dat meestal gebruikt wordt als basis voor de wijzerplaten.

Horlogevakmanschap Spatel en Kleur

Lak biedt een ruime keus aan dekkende kleuren, voornamelijk gebruikt voor zwart en voor wit. Galvaniseren zorgt voor metallic kleuren gebaseerd op echte metalen, terwijl steeds verfijndere PVD-technieken (Physical Vapour Deposition)  het schijfje kunnen coaten met een oneindig dun laagje moleculen dat zorgt voor een nog luxueuzere kleur en visuele diepte. Een laatste vernislaag of behandeling van het oppervlak, zoals het parelstralen of glasparelen zorgt voor een glanzende, matte of andere afwerking en maakt de textuur van het oppervlak en de uitstraling van dezelfde kleur op een subtiele manier net even anders.

Horlogevakmanschap blauwe wijzerplaat

Oneindige variatie

Technisch gezien is Rolex in staat een nagenoeg oneindig kleurenspectrum te produceren, en dan hebben we de meer verfijnde of geschakeerde wijzerplaten die worden gemaakt met parelmoer, meteoriet of gerekristalliseerd goud, nog niet eens meegeteld. Er is vaak een ervaren chemicus of natuurkundige voor nodig om te weten welke wegen bewandeld moeten worden om de speciale kleur die de ontwerpers in hun hoofd hebben, te creëren – en het kost minstens drie maanden aan laboratoriumonderzoek en experimenten om de gewenste kleur te produceren.

In sommige gevallen zijn deze kleuralchemisten zelfs jaren bezig om de exacte kleur te verkrijgen die ze willen. Sommige kleuren variëren in nuance afhankelijk van mode en smaak. In de jaren 80 en 90 werd de kleurschakering van de klassieke champagnekleurige Rolex-wijzerplaat diverse keren aangepast en werd de kleur warmer en rozer voordat hij weer wat subtieler werd. Ook de typische ijsblauwe Rolex-kleur veranderde mee in de loop der jaren. De grootste uitdaging voor de kleurkunstenaars is echter de oorspronkelijke opdracht van de ontwerpafdeling uit te voeren en exact het gewenste resultaat te verkrijgen, gezien het enorme aantal kleuren dat kan worden geproduceerd met behulp van de drie basismethoden om de kale wijzerplaten te kleuren. De techniek zorgt er ook voor dat ontwikkelaars soms zelf nieuwe kleuren voorstellen die zij ontdekt hebben dankzij alle mogelijkheden van de nieuwste PVD-technieken. In hun beoordeling houden zij zelfs rekening met hoe de kleur van de wijzerplaat enigszins verandert aan de pols van de drager, onder het prisma van het saffierglas van het horloge.

Horlogevakmanschap Cosmograph-Daytona wijzerplaat

Ondoorzichtige lak

Gekleurde, ondoorzichtige lak biedt haast onbeperkte mogelijkheden qua kleur met intensiteit en een gladde afwerking. Hoewel Rolex voor de basiskleuren de standaard Pantone-kleurenwaaier gebruikt, creëert het merk ook zijn eigen kleuren die zorgvuldig in kaart worden gebracht, zodat zij steeds opnieuw exact kunnen worden gereproduceerd. Lakken blijft de enige manier om een zuiver witte wijzerplaat te produceren en dit wordt ook voornamelijk gebruikt bij zwart, met name op de wijzerplaat van de Submariner.

Horlogevakmanschap wijzerplaat malachiet

Galvanotechniek

Het galvanisatieproces is ontstaan in de eerste helft van de 19e eeuw en werd gebruikt voor het verzilveren en vergulden. Het was destijds de meest nobele vorm van coating. In de horloge-industrie is het de meest gebruikte methode om metalen wijzerplaten te kleuren in verschillende tinten zoals zilvergrijs, rodium of ruthenium, waarbij vaak deze metalen zelf worden gebruikt. Zilver wordt meestal gebruikt als basislaag voor het gezonnestraalde effect, vervolgens wordt de kleur aan de wijzerplaat toegevoegd. Sommige kleuren, zoals de champagnekleur, worden verkregen door middel van galvanisatie van meer dan een half dozijn verschillende metalen, een indicatie van de complexiteit van deze techniek.

Kleuren en schakeringen kunnen variëren, afhankelijk van heel veel variabelen, zoals welke metalen er worden gebruikt, de temperatuur van het galvaniseerbad, de onderdompelingstijd van de onbewerkte wijzerplaten, de intensiteit van de elektrische stroom die wordt gebruikt bij de elektrolyse – en de combinatie van deze factoren. Dit maakt het zoeken naar een bepaalde kleur lastig en maakt het, net als bij PVD, een taak voor iemand die een gedegen achtergrond heeft in de toegepaste wetenschap en er ook oog voor heeft.

PVD (Physical Vapour Deposition)

PVD is rechtstreeks afgeleid van de dunne filmlaagtechnologie die oorspronkelijk werd ontwikkeld door de NASA voor diens ruimteprogramma’s. Met deze zeer veelzijdige techniek kan een intense kleur worden toegevoegd aan een metallic afwerking, door nagenoeg ieder anorganisch materiaal te mixen met metalen. Zo kan een oneindige kleurlijn geproduceerd worden, waarmee het spectrum dat is verkregen door galvanisatie kan worden uitgebreid met luxueuze tinten.

Horlogevakmanschap PVD

De PVD-techniek die Rolex toepast, wordt vaak uitgevoerd in vacuümkamers waar dezelfde druk heerst als in de ruimte op 150 kilometer boven het aardoppervlak. Hiermee worden de wijzerplaten gecoat met een dun laagje verdampte oxides en metalen die nog geen micron dik zijn. Het oog kan, vanuit verschillende hoeken, verschillende weerkaatsingen en kleurschakeringen opvangen van een PVD-wijzerplaat en toch verbazingwekkend veel diepte onderscheiden in de intense glans.

Horlogevakmanschap PVD wijzerplaatcreatie

Van de technieken die inhouse worden uitgevoerd, vallen er twee op: thermische verdamping, waarbij gebruik wordt gemaakt van een elektronenpistool om het bronmateriaal te verstuiven; en magnetron sputtering, dat gebaseerd is op de ionisatie die wordt geproduceerd door een plasmabrander. PVD-coatings zijn hard en sterk hechtend en kunnen zeer nauwkeurig worden aangestuurd, bijna per atoomlaag. Het proces is echter ook zeer gevoelig voor zelfs het kleinste stofdeeltje zodat alle PVD-kleurbehandelingen uitgevoerd worden in steriele ruimtes. Met het inhouse en op deze schaal toepassen van zulke geavanceerde technologieën en vaardigheden, is Rolex een uitzondering binnen de horlogewereld.

Horlogevakmanschap thermische verdamping

Emailleren

Emailleren is een van de duurste en meest klassieke kleurafwerkingen en is terug te voeren tot in de 13e eeuw. Bij Rolex wordt emailleren gebruikt om de uurmarkeringen te vormen op kostbare, met diamanten belegde, luxe gouden wijzerplaten.

Horlogevakmanschap Emailleren

Van een op silicium gebaseerd mineraal en gekleurde metaaloxides die zijn vermalen tot een fijn poeder in een vijzel, maken emailleerders, met de hand, heldere, intense kleuren, die zorgen voor een glasachtige, schitterende finish nadat de wijzerplaten in een oven zijn geglazuurd op temperaturen van 800–950°C. Het is een langdurig en nauwkeurig proces, dat soms met veel geduld laag voor laag wordt uitgevoerd voor het juiste effect. Jaarlijks worden er met oneindig veel precisie maar een paar van zulke wijzerplaten gemaakt door de emailleerders van Rolex. Zij sieren een aantal van de mooiste juweeltjes die Rolex ooit gemaakt heeft.

Horlogevakmanschap Wijzerplaat emailleren

Afwerking

De laatste afwerking van het oppervlak kan de uitstraling en textuur van de wijzerplaten aanzienlijk veranderen. Zelfs eenvoudig zwart krijgt een sportieve uitstraling met een matte vernislaag, terwijl een glanzende lak datzelfde zwart juist een verfijnde en elegante uitstraling geeft. Kleuren worden bestudeerd onder drie verschillende soorten standaardverlichting: etalageverlichting, daglicht en kunstlicht.

Horlogevakmanschap Wijzerplaat afwerken

Hoe geavanceerd de technologie ook is die wordt ingezet bij een creatie, de nieuwe kleur voor een wijzerplaat wordt uiteindelijk door een mens beoordeeld en goedgekeurd.

Want, van de duizenden kleuren die al zijn geïdentificeerd door Rolex, kunnen zelfs kleurspectrometers die het licht meten, niet elke kleur, elke kleurschakering en elke kleurdiepte onderscheiden – en fraaiheid al helemaal niet – zoals het menselijk oog dat kan.

Deze pagina delen