Polijsten is een van de meest in het oog springende stappen tijdens de vervaardiging van een Rolex-horloge. De perfecte glans en gladheid van de metalen oppervlakken zijn eraan te danken. 

Hoewel het proces tegenwoordig geautomatiseerd is, vraagt het nog altijd veel ervaring. Behendigheid, precisie, organisatievermogen en de expressiviteit van een kunstenaar zijn absolute vereisten.

De concentratie is totaal. Het oog is volledig gefocust. Zijn houding is onbeweeglijk, de grip op de middenkast stevig. Stabiliteit en een krachtige hand zijn essentieel omdat de Oyster-kast tegen de ronddraaiende polijstschijf van een draaibank moet worden gehouden. De gebaren zijn kortaf, scherp, precies en tegelijkertijd subtiel terwijl de kast door verschillende posities glijdt en draait. Als in een waas krijgen de enigszins matte oppervlakken in een van de laatste polijstfasen een gelijkmatige, hoogwaardige glans. Het vakwerk van de polijster lijkt op een precisieballet van handen en bovenlichaam: een zorgvuldig georkestreerde choreografie bestaand uit een combinatie van gevoeligheid, kracht en beweging.
En dat kan spectaculair zijn. In bepaalde gevallen worden 20 tot 30 kasten op een stevige houten houder geplaatst, zodat de polijster de zijkanten ervan allemaal tegelijk kan polijsten. De techniek vraagt meer kracht, maar de belangrijkste elementen van het polijstproces zijn perfect onder controle: voorbereiding, hantering, uitgeoefende druk, uitvoersnelheid en smering.

Horlogevakmanschap rolesor polijsten

Jaren van toewijding

Een polijster (in het Frans een termineur oftewel een afwerker) doet er jaren over om zoveel vaardigheid en zelfverzekerdheid te verwerven. Een leertijd van drie jaar om het vak, de principes, de gereedschappen, de materialen en de welomschreven technieken en processen van Rolex onder de knie te krijgen en toe te passen. Daarna volgen vijf praktijkjaren om de vele aspecten van het polijstproces volledig in de vingers te krijgen. De polijster leert in die jaren snel en consequent te werken en verwerft het zelfvertrouwen dat aan de basis ligt van ieders eigen virtuositeit. De meeste polijsters hebben tegen die tijd hun pure liefde voor het ambacht ontdekt en benadrukken dat dat gevoel essentieel is.

Polijstgereedschap

Een expert van de afdeling met 27 jaar ervaring kijkt nog steeds met bewondering naar het werk van elke polijster, van de pas aangenomen stagiair tot de oude meester zoals hijzelf. “Handigheid en gevoel voor het materiaal kunnen niet op school of op de werkplek worden onderwezen. Het zijn dingen die iedereen in eigen tempo leert”, legt hij uit. “Ikzelf leer nog steeds”.

Technische vooruitgang

FEELING IS ESSENTIEEL

Iets te lang doorgaan – soms niet meer dan een paar seconden – of te veel druk uitoefenen en de vorm van de kast is geruïneerd omdat de polijstschijven en schuurpasta’s te veel metaal hebben verwijderd. Bij te weinig druk kunnen krasjes, minuscule groeven of putjes het oppervlak ontsieren. Die zijn voor het gemiddelde oog niet zichtbaar, maar vallen bij een ervaren polijster zeker op. Elk onderdeel, elke vorm en elk oppervlak vereist een unieke aanpak. En elk metaal heeft zijn eigen karakter en vraagt een andere, maar altijd heel precieze aanpak.

Goud is zachter en kan gemakkelijker glanzend worden gemaakt, maar een 18 kt onderdeel kan snel vervormd raken als het niet met uiterste precisie wordt bewerkt. Platina is kneedbaar, maar ook gevoelig voor krassen en putjes. En Oystersteel-staal, dat veel bij Rolex wordt gebruikt, is bijzonder moeilijk te bewerken en vraagt meer tijd en kracht om een gelijkmatige glans te verkrijgen. Een ervaren polijster heeft één tot drie maanden nodig om met een nieuw metaal te leren werken. Tegenwoordig zien sommigen zelfs meer uit naar de uitdaging om hard staal met een perfecte satijnglans af te werken, dan kostbaar 18 kt geelgoud een glanzende verhevenheid te geven.

Horlogevakmanschap Feeling is essentieel

ALLES OVER POLIJSTEN

Het vak van horlogepolijster is in een kwarteeuw totaal veranderd. Polijsten was grotendeels gebaseerd op empirische ervaring verzameld door de meest ervaren handen, die hun kennis doorgaven naar de volgende generatie. In de loop der jaren is het beroep van zijn mysterie ontdaan en heeft het bij Rolex een meer technische basis gekregen.

Alles over polijsten

Polijstmethoden en -criteria zijn nu vastgelegd in de productspecificaties voor elk horloge en onderdeel, van de gebruikte soorten werktuigmachines en materialen tot en met de technieken en basishandelingen vereist om een specifieke afwerking te realiseren. De materialen – schuurschijven, schuurbanden, zachte schijven en polijstpasta’s – zijn vooraf onderzocht en getest in laboratoria en afgestemd op elke metaalsoort of oppervlakte­afwerking.

Technologische vooruitgang heeft ook geleid tot automatisering. Dit is een nuttige aanvulling op het handwerk en verdeelt het polijstproces in tweeën: de voorbereiding van het oppervlak met digitaal gestuurde machines en daarna de grotendeels handmatige afwerking ervan. Tijdens beide stadia worden er echter meerdere, opeenvolgende lagen gepolijst totdat de gewenste afwerking met een gepolijst of gesatineerd uiterlijk is verkregen. Hiervoor zijn de menselijke hand en ogen onmisbaar.

Alles over polijsten

Machinale voorbereiding

Tijdens de geautomatiseerde voorbereiding van het oppervlak van zojuist gemaakte kast- en bandonderdelen voeren ervaren polijsters altijd een visuele controle uit. En de computergestuurde bewegingen van de robotarmen in de boxen bootsen de oorspronkelijke bewegingen van een menselijke polijster na. Een rij armbandschakels wordt opgepikt uit een rek en automatisch in een reeks opeenvolgende posities langs een polijstschijf geleid. Tijdens dit ongeveer zeven minuten durende proces worden ribbels, krassen en putjes uit het bewerkte metaal verwijderd.  Een paar honderdsten millimeter oppervlaktemetaal wordt verwijderd. Dit resulteert in een enigszins mat oppervlak, dat klaar is voor afwerking. Onderdelen van hard staal ondergaan een aanvullend, geautomatiseerd voorpolijstproces van twee minuten. Het extra voordeel daarvan is dat zwaar en repetitief handwerk wordt vermeden.

Horlogevakmanschap machinale voorbereiding

Deze voorbereidende machinale bewerkingen worden meestal uitgevoerd met snijolie. Dat is om de wrijvingshitte te verminderen waardoor met name edele metalen kunnen worden aangetast. De schuurschijven en -banden zijn grofkorrelig en gemaakt van gegranuleerd materiaal zoals keramiek, korund, siliciumcarbide, diamant en soms robijn.

Nauwkeurig polijsten

Glanzende en gesatineerde afwerking

De afwerking van oppervlakken wordt echter meestal met de hand gedaan op polijstbanken die zijn voorzien van zachtere schijven. Een meer recente toevoeging is een roze polymeren borstelschijf (nauw verwant aan schuursponsjes voor de keuken). Hiermee wordt een gesatineerde afwerking verkregen. Veel van deze materialen zijn natuurlijk – geweven sisal, gecomprimeerde merinoswol, flanel of lagen katoen van wisselende dikte – en versterkt met polijstpasta’s waarin fijnkorrelige schuurmiddelen zijn verwerkt. De rest komt neer op de vaardigheid en finesse van de polijster.

De glans van in hoogglans gepolijste onderdelen vraagt tijdens de allerlaatste glansfase een soepele en delicate aanpak om te zorgen dat niet meer dan twee tot vijf micron materiaal van de kast of band wordt verwijderd.

Ruw polijsten van de kast

Een gesatineerde afwerking vraagt specifieke technieken tijdens beide stadia en wordt meestal bereikt met een borstelproces. Dit levert een oppervlaktetextuur op die wisselt al naar gelang de diepte en breedte van de borstelsporen. Bij Rolex bestaat de textuur uit perfect evenwijdige, homogene borstelsporen met een homogene tussenruimte indien bekeken onder de microscoop. Op het blote oog maakt deze textuur een gelijkmatige, warme en gesatineerde indruk. Combinaties van gepolijste en gesatineerde afwerkingen op banden zijn louter afhankelijk van de handigheid van de polijster en het gebruik van afdektape om afgewerkte oppervlakken te beschermen.

Maar polijsten kan ook worden gebruikt om niet alleen de oppervlakte­afwerking, maar ook de vorm te beïnvloeden, vooral bij banden. Na de eerste voorbereiding van de schakels worden de banden geassembleerd en gepolijst om een uniforme contour langs de zijranden te verkrijgen. Het is aan de polijsters om de getrapte zijkanten gevormd door elke afzonderlijke buitenschakel te elimineren en verfijnen, zodat de band elegant en met een gelijkmatige kromming aansluit op de horlogekast en de sluiting.

Gesatineerde afwerking

Dat zijn de zichtbare kanten van polijsten. Bij Rolex is de gehechtheid aan goed gemaakte horloges zo groot dat zelfs oppervlakken die voor de drager onzichtbaar zijn (zoals aan de binnenkant van de kast), met dezelfde totale zorgvuldigheid en kennis van zaken worden gepolijst.

Deze pagina delen